FOREST SCHOOL - THIÊN NHIÊN TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA HÀNH TRÌNH LỚN LÊN CỦA TRẺ

Khi được chạm vào thiên nhiên, tự mình quan sát, thử sức và tương tác với những người xung quanh, trẻ không chỉ khám phá thế giới mà còn dần hiểu hơn về chính mình. Forest School tại Sunshine Village vì thế không đơn thuần là một giờ học ngoài trời, mà là một phần trong hành trình nuôi dưỡng sự tò mò, cảm xúc, khả năng kết nối và sự chủ động của trẻ qua những trải nghiệm được lặp lại theo thời gian.

Forest School là gì và vì sao không nên hiểu đơn giản là “học ngoài trời”?

Forest School là một cách tiếp cận giáo dục trong đó trẻ có những trải nghiệm thường xuyên và lặp lại trong môi trường tự nhiên, với quá trình học tập được xây dựng dựa trên quan sát, lựa chọn, khám phá và sự tham gia chủ động của trẻ. Theo các nguyên tắc của Forest School Association, đây là một quá trình dài hạn chứ không phải một chuyến đi đơn lẻ; trẻ được tiếp xúc với thiên nhiên thường xuyên, có không gian cho vui chơi và lựa chọn, đồng thời được người lớn quan sát, hỗ trợ và tạo điều kiện để đối diện với những thử thách phù hợp với mức độ phát triển của mình.

Điểm khác biệt quan trọng nằm ở chỗ thiên nhiên không chỉ đóng vai trò là “địa điểm” cho một bài học vốn đã được định sẵn. Chính những gì trẻ bắt gặp trong môi trường, những câu hỏi trẻ đặt ra và những vấn đề xuất hiện trong quá trình khám phá có thể trở thành chất liệu của việc học. Vì vậy, một buổi Forest School có thể bắt đầu từ một điều rất nhỏ như chiếc lá có hình dạng khác biệt, dấu vết của một loài côn trùng hay một nhánh cây chưa thể đứng vững, nhưng từ đó mở ra nhiều cơ hội để trẻ quan sát, suy luận và thử nghiệm.

Forest School cho trẻ mầm non bắt đầu từ trải nghiệm

Ở lứa tuổi mầm non, trẻ chưa khám phá thế giới chủ yếu bằng những khái niệm trừu tượng mà thông qua cơ thể, giác quan và trải nghiệm trực tiếp. Khi chạm vào một bề mặt thô ráp, cảm nhận đất ẩm sau mưa, nghe tiếng lá khô dưới chân hay quan sát một con kiến di chuyển, trẻ đang tiếp nhận rất nhiều thông tin mà một bức tranh hoặc lời giải thích khó có thể thay thế hoàn toàn. Quan trọng hơn, trẻ có cơ hội được tò mò và dành thời gian cho điều mình đang quan tâm, thay vì phải nhanh chóng chuyển sang một nhiệm vụ khác.

Những trải nghiệm như vậy cũng tạo điều kiện để trẻ học theo nhịp độ riêng. Có trẻ lập tức muốn chạy đến khám phá một khu vực mới, trong khi một trẻ khác có thể ngồi rất lâu để quan sát một vật nhỏ trước khi sẵn sàng tham gia. Forest School không đặt mục tiêu mọi trẻ phải phản ứng giống nhau trước cùng một tình huống, mà tạo không gian để từng em tiếp cận thử thách từ khả năng hiện tại của mình và dần mở rộng khả năng qua những trải nghiệm được lặp lại.

Thiên nhiên giúp trẻ vận động và phát triển khả năng làm chủ cơ thể

Môi trường tự nhiên thường không bằng phẳng, đồng nhất hay dễ dự đoán như nhiều không gian được thiết kế sẵn. Khi trẻ bước qua đất mềm, giữ thăng bằng trên một bề mặt khác thường, cúi người quan sát một vật nhỏ hoặc phối hợp tay và mắt để sắp xếp các vật liệu tự nhiên, cơ thể phải liên tục tiếp nhận thông tin và điều chỉnh chuyển động. Đây là những trải nghiệm vận động gắn với một mục đích thực tế, bởi trẻ không vận động chỉ vì được yêu cầu “luyện một kỹ năng”, mà vì muốn đi đến một nơi, hoàn thành một ý tưởng hoặc khám phá điều mình đang tò mò.

Một tổng quan hệ thống về Forest School ở trẻ từ 3–6 tuổi ghi nhận những kết quả tích cực ở một số lĩnh vực như vận động, phối hợp và thăng bằng, kết nối với thiên nhiên và sức khỏe – wellbeing. Tuy vậy, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng bằng chứng hiện có còn hạn chế về số lượng và chất lượng phương pháp nghiên cứu. Vì thế, Forest School nên được nhìn nhận như một hướng tiếp cận giáo dục có nhiều tiềm năng, thay vì một công thức tạo ra kết quả giống nhau cho mọi trẻ.

Khi trẻ khám phá thiên nhiên, tư duy cũng được kích hoạt

Thiên nhiên liên tục tạo ra những tình huống không có sẵn một đáp án duy nhất. Một nhóm trẻ muốn dựng một cấu trúc bằng cành cây sẽ phải lựa chọn vật liệu, so sánh kích thước, thử vị trí, quan sát độ chắc chắn và thay đổi cách làm khi cấu trúc chưa đứng vững. Trong một trải nghiệm như vậy, trẻ có thể đồng thời sử dụng khả năng quan sát, dự đoán, giải quyết vấn đề và tư duy không gian mà không cần phải tách chúng thành những “bài học” riêng biệt.

Giá trị của quá trình này không nằm ở việc trẻ luôn tạo ra được một sản phẩm hoàn chỉnh. Một lần thử chưa thành công vẫn cung cấp thông tin để trẻ suy nghĩ về nguyên nhân và thay đổi cách làm. Khi người lớn không vội làm thay hoặc đưa ngay đáp án, trẻ có thêm cơ hội hình thành thói quen thử nghiệm, quan sát kết quả và điều chỉnh, từ đó dần xây dựng cảm giác rằng mình có thể tham gia vào quá trình giải quyết một vấn đề thay vì chỉ chờ đợi hướng dẫn.

Forest School và StoryEQ trong những tình huống rất đời thường

Trong một môi trường có nhiều lựa chọn và hoạt động chung, trẻ không chỉ tương tác với cây cối, đất, nước hay vật liệu tự nhiên mà còn liên tục tương tác với những người xung quanh. Khi hai trẻ cùng muốn sử dụng một vật, khi một nhóm có những ý tưởng khác nhau hoặc khi một bạn cần người khác giúp đỡ, những tình huống xã hội xuất hiện một cách tự nhiên. Chính ở đây, StoryEQ không nhất thiết phải được tách thành một “bài học cảm xúc”, bởi trẻ đang có một bối cảnh thật để học cách chờ đợi, diễn đạt nhu cầu, lắng nghe và cùng tìm giải pháp.

Cảm xúc của trẻ cũng hiện diện rất rõ trong quá trình khám phá. Trẻ có thể thất vọng khi một điều vừa làm bị đổ, e dè trước một thử thách mới, sốt ruột khi phải chờ hoặc tự hào khi cuối cùng thực hiện được điều từng cho là khó. Khi được người lớn đồng hành bằng cách giúp trẻ gọi tên cảm xúc, hiểu điều vừa xảy ra và tìm cách phản ứng phù hợp, những trải nghiệm này trở thành cơ hội để trẻ hiểu hơn về chính mình, thay vì chỉ nhận được một yêu cầu chung chung như “đừng buồn” hay “phải cố gắng”.

Tự do khám phá luôn đi cùng sự đồng hành của người lớn

Một hiểu lầm phổ biến là cách tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm đồng nghĩa với việc người lớn đứng ngoài và để trẻ tự xoay xở. Trên thực tế, Forest School nhấn mạnh vai trò của người thực hành trong việc quan sát, chuẩn bị môi trường, quản lý rủi ro, xây dựng mối quan hệ và hỗ trợ trẻ khi cần. Việc cho phép trẻ lựa chọn hay đối diện với thử thách luôn đi cùng với việc đánh giá mức độ phù hợp và khả năng hỗ trợ kịp thời của người lớn.

Điểm khác nằm ở cách hỗ trợ. Thay vì ngay lập tức đưa ra lời giải, giáo viên có thể quan sát lâu hơn, đặt một câu hỏi để trẻ suy nghĩ hoặc cung cấp vừa đủ sự trợ giúp để trẻ tiếp tục tự thực hiện. Khi trẻ đã có thể tiến thêm một bước, người lớn lại lùi về để trả quyền chủ động cho trẻ. Cách đồng hành này giúp trải nghiệm vẫn thuộc về đứa trẻ, trong khi sự an toàn và tính giáo dục của môi trường vẫn được quan tâm và đảm bảo.

Forest School cho trẻ mầm non và hành trình phát triển Thân – Tâm – Trí

Khi nhìn một trải nghiệm Forest School dưới góc độ phát triển toàn diện, ba yếu tố Thân – Tâm – Trí không tồn tại riêng biệt. Trẻ sử dụng cơ thể để khám phá môi trường, sử dụng tư duy để hiểu và giải quyết vấn đề, đồng thời trải qua nhiều cảm xúc và tương tác xã hội trong chính quá trình đó. Một hoạt động tưởng như rất đơn giản vì thế có thể cùng lúc chạm đến nhiều khía cạnh phát triển mà không cần biến trải nghiệm của trẻ thành một chuỗi bài tập rời rạc.

Chẳng hạn, khi trẻ cùng nhau dựng một cấu trúc bằng cành cây, cơ thể đang vận động để lựa chọn và sắp xếp vật liệu, tư duy đang quan sát và tìm cách làm cho cấu trúc đứng vững, trong khi cảm xúc có thể xuất hiện khi ý tưởng đầu tiên thất bại hoặc khi trẻ hoàn thành được điều mình mong muốn. Nếu có một người bạn cùng tham gia, trẻ còn phải học cách trao đổi, chờ đợi, chia sẻ vật liệu và xử lý những khác biệt trong ý tưởng. Một trải nghiệm đơn giản vì thế có thể đồng thời chạm đến nhiều khía cạnh phát triển của trẻ.

Đó cũng là lý do giá trị của Forest School không nhất thiết nằm trong những khoảnh khắc “ấn tượng” nhất. Nhiều thay đổi được hình thành từ những điều rất nhỏ và lặp lại: một lần trẻ dám thử thêm một bước, một lần biết chờ bạn, một lần có thể nói ra mình đang khó chịu, một lần thay đổi cách làm khi ý tưởng đầu tiên chưa thành công. Khi những trải nghiệm thật được tích lũy theo thời gian, trẻ có thêm cơ hội hiểu cơ thể mình, hiểu cảm xúc của mình và từng bước hình thành cách riêng để tiếp cận thế giới.

Forest School cho trẻ mầm non tại Sunshine Village vì thế được đặt trong một bức tranh lớn hơn về hành trình nuôi dưỡng Thân – Tâm – Trí. Ba Mẹ có thể tìm hiểu thêm về chương trình hoặc đến tham quan Sunshine Village để quan sát môi trường học tập, trò chuyện cùng đội ngũ giáo dục và hiểu rõ hơn cách Forest School, StoryEQ cùng những trải nghiệm hằng ngày được kết nối trong quá trình trẻ lớn lên.